Chaim Natan Widawski
Biografia
Chaim Natan Widawski był jednym z dziesięciorga dzieci Dawida Henocha i Bili Hendli z d. Abubicz. Wcześnie osierocony przerwał naukę w szkole i przyjechał do Łodzi w poszukiwaniu pracy. Tu pracował, uczył się i działał w ruchu Ogólnych Syjonistów „Hatechija”, zgrupowanych wokół posła na Sejm Izaaka Grünbauma.
Na początku niemieckiej okupacji trafił do łódzkiego getta, zamieszkiwał wspólnie z Rywką Nachą (ur. 10 listopada 1897), Frajdą Leą (ur. 3 stycznia 1928) i Brajną Hendlą (ur. 20 listopada 1932) przy ul. Młynarskiej 38. Wybrany z ramienia swojej partii do utworzonej w getcie tzw. Egzekutywy Syjonistycznej, działał w jej ramach przy organizowaniu samopomocy społecznej.
Specyficzne warunki całkowitej izolacji, zastosowane przez niemieckich okupantów w hermetycznych i pilnie strzeżonych gettach, odcinały ludność od źródeł zaopatrzenia oraz kontaktu ze zorganizowanym na okupowanych terenach podziemiem żydowskim i polskim, co wzmacniało poczucie beznadziejności i krańcowej depresji. W tej sytuacji zorganizowała się grupa słuchaczy wiadomości uzyskiwanych dzięki zmontowanemu w getcie prymitywnemu aparatowi radiowemu. Jednym z jej organizatorów był Widawski, który wziął na siebie dodatkowe i – jak uważał – główne zadanie, kolportowania wysłuchanych wiadomości rozgłośni londyńskiej wśród ludności getta. Redagowane i kolportowane przez niego biuletyny utrzymane były zawsze w duchu optymistycznym, budziły nadzieję na szybki koniec wojny i cierpień. Pojawienie się Widawskiego w miejscach pracy witane było zwykle z radosnym zaciekawieniem, a on sam uważany był za zwiastuna jasnej przyszłości.
6 czerwca 1944 r., gdy rozpoczęła się inwazja aliantów w Normandii (Operacja Overlord), Niemcy zlikwidowali wówczas jedyne źródło wiadomości w getcie, aresztując zadenuncjowaną grupę słuchaczy radia. Widawskiemu udało się uniknąć aresztowania. Poszukiwany przez Gestapo i niemiecką policję kryminalną, ukrywał się wspomagany przez bliską mu członkinię partii. Jednak wobec ogłoszonych przez Niemców groźb wzięcia zakładników, 9 czerwca 1944 r. popełnił samobójstwo, zażywając cyjanek potasu. W obawie przed aresztowaniem nikt z działających w konspiracji nie wziął udziału w jego pogrzebie. Dopiero po kilku dniach odwiedzono i uporządkowano jego grób, zaznaczając miejsce pochówku kamieniami. Zmarły w pozostawionych listach prosił towarzyszy partyjnych, aby po zakończeniu wojny przewieziono jego zwłoki do Izraela.
Jego życzenie zostało spełnione 17 maja 1972 r., gdy po ekshumacji z cmentarza na ul. Brackiej jego zwłoki pochowano w Izraelu na cmentarzu Nachalat Icchak obok takich osobistości, jak poeta Iczyka Manger (Icyk Manger) i inni.
Postać Widawskiego stała się pierwowzorem Jakuba Heyma, bohatera powieści Jakub Kłamca, napisaną przez niemieckiego pisarza Jurka Beckera (1969). Na podstawie tej powieści studio DEFA zrealizowało film, który zdobył nagrodę Srebrnego Niedźwiedzia na festiwalu filmowym w Berlinie (1975), a amerykański reżyser Peter Kassovitz w 1999 r. nakręcił film Jakub Kłamca, z Robinem Williams w roli głównej.